Từ: cách có ý nghĩa gì?

Pinyin: ge1;
Việt bính: gat1;

肐 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 肐

(Danh) Cánh tay.(Trạng thanh) Cách sát 肐察 đánh soạt (tiếng dao, thương, ... đâm vào vật gì).

khướt, như "say khướt" (vhn)
cách, như "cách tí (cánh tay)" (gdhn)

Pinyin: ge2, ji2, ji3;
Việt bính: gaak3 gaap3 gik1
1. [變革] biến cách 2. [兵革] binh cách 3. [改革] cải cách 4. [革故鼎新] cách cố đỉnh tân 5. [革職] cách chức 6. [革面] cách diện 7. [革面洗心] cách diện tẩy tâm 8. [革命] cách mệnh 9. [革心] cách tâm 10. [革新] cách tân;

革 cách, cức

Nghĩa Trung Việt của từ 革

(Động) Đổi, thay.
◎Như: cách mệnh 革命 đổi triều đại, thay đổi chế độ.
§ Ghi chú: Xem thêm từ này.

(Động) Trừ bỏ đi.
◎Như: cách chức 革職 tước bỏ chức vị.
◇Lưu Trú 劉晝: Lập lễ giáo dĩ cách kì tệ tính, phong di tục dịch nhi thiên hạ chánh hĩ 立禮教以革其弊性, 風移俗易而天下正矣 (Phong tục 風俗) Đặt lễ giáo để trừ bỏ tính xấu xa, thay đổi phong tục mà thiên hạ thành chính trực vậy.

(Danh) Da giống thú đã thuộc, bỏ sạch lông.
◇Thi Kinh 詩經: Cao dương chi cách, Tố ti ngũ vực 羔羊之革, 素絲五緎 (Thiệu nam 召南, Cao dương 羔羊) (Áo) bằng da cừu, Tơ trắng trăm sợi (tức là năm "vực").

(Danh) Da.
◇Lễ Kí 禮記: Phu cách sung doanh, nhân chi phì dã 膚革充盈, 人之肥也 (Lễ vận 禮運) Da dẻ dày dặn, người bép mập.

(Danh) Tiếng cách, một tiếng trong bát âm.
◎Như: tiếng trống tiếng bộc gọi là tiếng cách.

(Danh) Lông cánh loài chim.

(Danh) Áo giáp mũ trụ (của quân đội thời xưa).
◎Như: binh cách 兵革 áo giáp của quân lính.
◇Sử Kí 史記: Cố kiên cách lợi binh bất túc dĩ vi thắng, cao thành thâm trì bất túc dĩ vi cố, nghiêm lệnh phồn hình bất túc dĩ vi uy 故堅革利兵不足以為勝, 高城深池不足以為固, 嚴令繁刑不足以為威 (Lễ thư 禮書) Cho nên áo dày mũ trụ, vũ khí sắc bén chưa đủ để mà thắng trận, thành cao hào sâu chưa đủ là kiên cố, lệnh nghiêm khắc, hình phạt nhiều chưa đủ ra uy.

(Danh) Họ Cách.Một âm là cức.

(Tính) Nguy cấp.
◎Như: bệnh cức 病革 bệnh nguy kịch.
◇Lễ Kí 禮記: Phu tử chi bệnh cức hĩ 夫子之病革矣 (Đàn cung thượng 檀弓上) Bệnh của thầy đã nguy ngập.

cách, như "cách mạng; cải cách; cách chức" (gdhn)
rắc, như "gieo rắc" (gdhn)

Pinyin: ge2, ge1;
Việt bính: gaak3
1. [英格蘭] anh cách lan 2. [恩格爾] ân cách nhĩ 3. [巴格達] ba cách đạt 4. [不及格] bất cập cách 5. [炮格] bào cách 6. [柏格森] bá cách sâm 7. [筆格] bút cách 8. [及格] cập cách 9. [骨格] cốt cách 10. [格鬬] cách đấu 11. [格鬥] cách đấu 12. [格言] cách ngôn 13. [格外] cách ngoại 14. [格殺] cách sát 15. [格式] cách thức 16. [格天] cách thiên 17. [格致] cách trí 18. [格物] cách vật 19. [格物致知] cách vật trí tri 20. [句格] cú cách 21. [合格] hợp cách 22. [扞格] hãn cách 23. [入格] nhập cách 24. [人格] nhân cách 25. [人格化] nhân cách hóa 26. [品格] phẩm cách 27. [風格] phong cách 28. [蘇格蘭] tô cách lan 29. [中格] trúng cách;

格 cách, các

Nghĩa Trung Việt của từ 格

(Danh) Cành cây dài.
◇Dữu Tín 庾信: Thảo thụ hỗn hào, Chi cách tương giao 草樹溷淆, 枝格相交 (Tiểu viên phú 小園賦) Cỏ cây lẫn lộn, Cành nhánh giao nhau.

(Danh) Ô vuông.
◎Như: song cách 窗格 ô cửa sổ, phương cách bố 方格布 vải kẻ ô vuông (tiếng Pháp: carreaux).

(Danh) Ngăn, tầng.
◎Như: giá kì đích tạp chí, tựu phóng tại thư giá đích đệ tam cách 這期的雜誌, 就放在書架的第三格 những tạp chí định kì này, thì đem để ở ngăn thứ ba cái kệ sách này.

(Danh) Lượng từ: vạch, mức, lường (khắc trên chai, lọ làm dấu).
◎Như: giá cảm mạo dược thủy mỗi thứ hát nhất cách đích lượng 這感冒藥水每次喝一格的量 thuốc lỏng trị cảm mạo này mỗi lần uống một lường.

(Danh) Tiêu chuẩn, khuôn phép.
◎Như: cập cách 及格 hợp thức, tư cách 資格 đúng tiêu chuẩn, đủ điều kiện.

(Danh) Nhân phẩm, khí lượng, phong độ.
◎Như: nhân cách 人格, phẩm cách 品格.

(Danh) Phương pháp làm văn, tu từ pháp.
◎Như: thí dụ cách 譬喻格 lối văn thí dụ.

(Danh) Họ Cách.

(Động) Sửa cho ngay.
◇Mạnh Tử 孟子: Duy đại nhân năng cách quân tâm chi phi 惟大人能格君心之非 (Li Lâu thượng 離婁上) Chỉ có bực đại nhân mới sửa trị được cái lòng xằng bậy của vua.

(Động) Chống lại, địch lại.
◇Sử Kí 史記: Vô dĩ dị ư khu quần dương nhi công mãnh hổ, hổ chi dữ dương bất cách, minh hĩ 無以異於驅群羊而攻猛虎, 虎之與羊不格, 明矣 (Trương Nghi truyện 張儀傳) Không khác gì xua đàn dê để đánh mãnh hổ, dê không địch lại hổ, điều đó quá rõ.

(Động) Đánh, xô xát, vật lộn.
◎Như: cách đấu 格鬪 đánh nhau.

(Động) Cảm động.
◇Thư Kinh 書經: Hữu ngã liệt tổ, cách ư hoàng thiên 佑我烈祖, 格於皇天 (Thuyết mệnh hạ 說命下) Giúp đỡ các tổ tiên nhà ta, cảm động tới trời.

(Động) Nghiên cứu, tìm hiểu, xét tới cùng.
◇Lễ Kí 禮記: Trí tri tại cách vật, vật cách nhi hậu tri chí 致知在格物, 物格而后知至 (Đại Học 大學) Biết rõ là do xét tới cùng lẽ vật, vật đã được nghiên cứu thì hiểu biết mới đến nơi.

(Động) Đến, tới.
◇Tô Thức 蘇軾: Hoan thanh cách ư cửu thiên 歡聲格於九天 (Hạ thì tể khải 賀時宰啟) Tiếng hoan ca lên tới chín từng trời.Một âm là các.

(Động) Bỏ xó.
◎Như: sự các bất hành 事格不行 sự bỏ đó không làm nữa.

(Động) Vướng mắc, trở ngại.
◎Như: hình các thế cấm 形格勢禁 hình thế trở ngại vướng mắc, hoàn cảnh tình thế không thuận lợi.

cách, như "cốt cách; đặc cách; tính cách; quy cách" (vhn)
ghếch, như "ghếch chân" (btcn)

Pinyin: ge1, ge2, ga1;
Việt bính: gaak3 lok3;

胳 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 胳

(Danh) Phần dưới nách.

(Danh) Phần từ vai xuống tới tay.
◎Như: cách tí 胳臂 cánh tay.

cặc, như "con cặc" (vhn)
cách, như "cách tí (cánh tay)" (gdhn)
lặc, như "lặc cốt (xương sườn); đi lặc lè" (gdhn)

Pinyin: li4, ge2, e4;
Việt bính: gaak3 lik6;

鬲 cách, lịch

Nghĩa Trung Việt của từ 鬲

(Danh) Huyệt ở đốt thứ bảy trên xương sống, khoảng giữa ngực và bụng.
◇Ngụy thư 魏書: Thái tổ khổ đầu phong, mỗi phát, tâm loạn mục huyễn, Đà châm cách, tùy thủ nhi sai 太祖苦頭風, 每發, 心亂目眩, 佗針鬲, 隨手而差 (Hoa Đà truyện 華佗傳) Thái tổ khổ sở vì bệnh đau đầu, mỗi khi phát sinh, tim bấn loạn mắt hoa, Hoa Đà lấy kim châm vào huyệt cách, tay đưa tới đâu đỡ đau tới đó.

(Danh) Tên một nước ngày xưa.Một âm là lịch.

(Danh) Dụng cụ nấu ăn ngày xưa, miệng tròn, giống như cái đỉnh ba chân.

(Danh) Một loại bình bằng sành dùng trong tang lễ thời xưa.
cách, như "cách biệt; cách chức" (gdhn)

Pinyin: ge2, rong3, ji1;
Việt bính: gaak3
1. [否隔] bĩ cách 2. [隔別] cách biệt 3. [隔日] cách nhật 4. [隔截] cách tiệt 5. [隔絕] cách tuyệt 6. [隔越] cách việt 7. [分隔] phân cách 8. [阻隔] trở cách;

隔 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 隔

(Động) Ngăn trở, ngăn che (làm cho không thông suốt).
◎Như: cách ngoa tao dưỡng 隔靴搔癢 cách giày gãi ngứa.

(Động) Phân biệt, không tương hợp.
◇Nhan thị gia huấn 顏氏家訓: Chí ư sĩ thứ quý tiện chi cách, tục dĩ vi thường 至於士庶貴賤之隔, 俗以為常 (Hậu thú 後娶).

(Động) Xa, cách xa.
◎Như: khuê cách 暌隔 cách biệt xa xôi, cách lưỡng nhật hựu nhất thứ 隔兩日又一次 cách hai ngày lại có một lần.
◇Nguyễn Du 阮攸: Hồi đầu dĩ cách vạn trùng nhai 回頭已隔萬重崖 (Vọng quan âm miếu 望觀音廟) Quay đầu lại đã cách xa núi muôn trùng.

(Động) Biệt li.
◇Tả Tư 左思: Hội nhật hà đoản? Cách nhật hà trường? Ngưỡng chiêm diệu linh, Ái thử thốn quang 會日何短? 隔日何長? 仰瞻曜靈, 愛此寸光 (Điệu li tặng muội 悼離贈妹).

(Động) Sửa đổi, đổi khác, biến dịch.
◇Hậu Hán Thư 後漢書: Xưng hiệu thiên cách, phong cát củ phân 稱號遷隔, 封割糾紛 (Quận quốc chí tán 郡國志贊).

(Động) Giới hạn.
◇Ngụy Huyền Đồng 魏玄同: Bao biếm bất thậm minh, đắc thất vô đại cách 褒貶不甚明, 得失無大隔 (Thỉnh Lại bộ các trạch liêu thuộc sớ 請吏部各擇寮屬疏).
cách, như "cách trở; cách điện; cách li" (vhn)

Pinyin: ge2;
Việt bính: gaak3;

嗝 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 嗝

(Danh) Nấc (ăn no dạ dày đầy hơi phát ra tiếng).
◎Như: đả cách 打嗝 nấc cục.
cách, như "ể cách (ung thư thực quản)" (gdhn)

Pinyin: ge2;
Việt bính: gaap3;

搿 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 搿

(Động) Hai tay ôm lại.

(Động) Kẹp giữ.

(Động) Kết giao, hợp tác.
◎Như: cách bằng hữu 搿朋友 kết giao bè bạn.

(Danh) Lượng từ: số lượng trong hai tay ôm lại được.

Pinyin: ge2, he2;
Việt bính: ;

槅 cách, hạch

Nghĩa Trung Việt của từ 槅

(Danh) Cái đòn xe to. Cũng mượn chỉ cái xe.

(Danh) Gỗ ngăn thành ô trên cửa sổ. Cũng chỉ bản gỗ ngăn chia phòng ốc hoặc đồ vật.
◇Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: Bảo Ngọc sấu liễu nhất khẩu, nhiên hậu tài hướng trà cách thượng thủ liễu trà oản 寶玉漱了一口，然後才向茶槅上取了茶碗 (Đệ tứ thập hồi) Bảo Ngọc súc miệng xong rồi mới lấy từ trong ngăn tủ ra một chén trà.

(Danh) Một thứ đồ để đựng thức ăn thời xưa.Một âm là hạch.

(Danh) Hột trái cây.
§ Thông hạch 核.

Pinyin: ge2;
Việt bính: gaak3
1. [膈膜] cách mô;

膈 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 膈

(Danh) Màng ngực (mô ngăn phần ngực ở trên với phần bụng ở dưới).
§ Còn gọi là cách mô 膈膜 hay hoành cách mô 橫膈膜.
◇Liêu trai chí dị 聊齋志異: Nhất tì cách hạ do ôn. Phù quán chi, di thì nhi tỉnh, nãi thuật sở kiến 一婢膈 下猶溫. 扶灌之, 移時而醒, 乃述所見 (Phún thủy 噴水) Một đứa hầu màng ngực còn ấm. Nâng dậy vẩy nước, một lúc thì tỉnh, bèn kể lại chuyện đã thấy.
cách, như "hoành cách mô, hoành cách mạc (màng ngăn giữa khoang bụng và khoang ngực ở động vật có vú)" (gdhn)

Pinyin: ge2;
Việt bính: gaak3
1. [骨骼] cốt cách 2. [凡骼] phàm cách;

骼 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 骼

(Danh) Xương khô.

(Danh) Xương nói chung.
◎Như: cốt cách 骨骼 bộ xương.

(Danh) Xương đùi (cổ cốt 股骨).
§ Có thuyết cho là xương lưng (yêu cốt 腰骨).
cách, như "cách biệt; cách chức" (gdhn)

Pinyin: he2, li4;
Việt bính: gaak3 hat6;

翮 cách

Nghĩa Trung Việt của từ 翮

(Danh) Cuống thân cứng của lông cánh chim.

(Danh) Cánh.
◎Như: phấn cách cao phi 奮翮高飛 tung cánh bay cao.

(Danh) Lượng từ ngày xưa, dùng cho lông cánh.
◇Chiến quốc sách 戰國策: Phấn kì lục cách nhi lăng thanh phong, phiêu diêu hồ cao tường 奮其六翮而凌清風, 飄搖乎高翔 (Sở sách tứ 楚策四) Hăng hái vỗ cánh vượt lên gió mát, bay lượn trên cao.