Từ: chi có ý nghĩa gì?

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1
1. [倒屣迎之] đảo tỉ nghênh chi 2. [布衣之交] bố y chi giao 3. [濮上之音] bộc thượng chi âm 4. [柏舟之節] bách chu chi tiết 5. [百歲之後] bách tuế chi hậu 6. [膏粱之子] cao lương chi tử 7. [狗馬之心] cẩu mã chi tâm 8. [顧復之恩] cố phục chi ân 9. [九五之尊] cửu ngũ chi tôn 10. [九世之仇] cửu thế chi cừu 11. [犁牛之子] lê ngưu chi tử 12. [俯仰之間] phủ ngưỡng chi gian 13. [付之流水] phó chi lưu thủy 14. [冠世之才] quán thế chi tài 15. [池魚之殃] trì ngư chi ương 16. [出倫之才] xuất luân chi tài;

之 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 之

(Giới) Của, thuộc về.
◎Như: đại học chi đạo 大學之道 đạo đại học, dân chi phụ mẫu 民之父母 cha mẹ của dân, chung cổ chi thanh 鐘鼓之聲 tiếng chiêng trống.
◇Luận Ngữ 論語: Phu tử chi văn chương 夫子之文章 (Công Dã Tràng 公冶長) Văn chương của thầy.

(Giới) Đối với (dùng như 於).
◇Lễ Kí 禮記: Nhân chi kì sở thân ái nhi phích yên 人之其所親愛而辟焉 (Đại Học 大學) Người ta đối với người thân của mình thì vì yêu mà thiên lệch.

(Giới) Ở chỗ (tương đương với chư 諸, chi ư 之於).
◇Mạnh Tử 孟子: Vũ sơ cửu hà, thược Tể, Tháp nhi chú chư hải, quyết Nhữ, Hán, bài Hoài, Tứ nhi chú chi Giang 禹疏九河, 瀹濟, 漯而注諸海, 決汝, 漢, 排淮, 泗而注之江 (Đằng Văn Công thượng 滕文公上) Vua Vũ khai thông chín sông, đào sông Tể, sông Tháp cho chảy vào biển, khơi các sông Nhữ, Hán, bời sông Hoài, sông Tứ cho chảy vô sông Giang.(Liên) Và, với (dùng như dữ 與, cập 及).
◇Thư Kinh 書經: Duy hữu ti chi mục phu 惟有司之牧夫 (Lập chánh 立政) Chỉ có quan hữu ti và mục phu.(Liên) Mà (dùng như nhi 而).
◇Chiến quốc sách 戰國策: Thần khủng vương vi thần chi đầu trữ dã 臣恐王為臣之投杼也 (Tần sách nhị) Thần e rằng nhà vua phải vì thần mà liệng cái thoi.
§ Ghi chú: Tức là làm như bà mẹ của Tăng Sâm, nghe người ta đồn Tăng Sâm giết người lần thứ ba, quăng thoi, leo tường mà trốn.(Liên) Thì (dùng như tắc 則).
◇Lã Thị Xuân Thu 呂氏春秋: Cố dân vô thường xứ, kiến lợi chi tụ, vô chi khứ 故民無常處, 見利之聚, 無之去 (Trọng xuân kỉ 仲春紀, Công danh 功名) Cho nên dân không có chỗ ở nhất định, thấy có lợi thì tụ lại, không có thì bỏ đi.(Liên) Nếu, như quả.
◇Luận Ngữ 論語: Ngã chi đại hiền dư, ư nhân hà sở bất dong? Ngã chi bất hiền dư, nhân tương cự ngã, như chi hà kì cự nhân dã? 我之大賢與, 於人何所不容? 我之不賢與, 人將拒我, 如之何其拒人也 (Tử Trương 子張) Nếu ta là bậc đại hiền, thì ai mà ta chẳng dung nạp được? Nếu ta mà chẳng là bậc hiền thì người ta sẽ cự tuyệt ta, chứ đâu cự tuyệt được người?

(Động) Đi.
◇Mạnh Tử 孟子: Đằng Văn Công tương chi Sở 滕文公將之楚 (Đằng Văn Công thượng 滕文公上) Đằng Văn Công sắp đi sang nước Sở.

(Động) Đến.
◎Như: tự thiểu chi đa 自少之多 từ ít đến nhiều.
◇Thi Kinh 詩經: Chi tử thỉ mĩ tha 之死矢靡它 (Dung phong 鄘風, Bách chu 柏舟) Đến chết, ta thề không có lòng dạ khác.

(Động) Là, chính là.
◎Như: Lí Bạch thị cử thế tối vĩ đại đích thi nhân chi nhất 李白是舉世最偉大的詩人之一 Lí Bạch là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất trên đời.

(Động) Dùng.
◇Chiến quốc sách 戰國策: Xả kì sở trường, chi kì sở đoản 舍其所長, 之其所短 (Tề sách tam, Mạnh Thường Quân 孟嘗君) Bỏ cái sở trường, dùng cái sở đoản.

(Đại) Đấy, đó, kia (tiếng dùng thay một danh từ).
◎Như: chi tử vu quy 之子于歸 cô ấy về nhà chồng.
◇Sử Kí 史記: Chu đạo suy phế, Khổng Tử vi Lỗ ti khấu, chư hầu hại chi, đại phu ủng chi 周道衰廢, 孔子為魯司寇, 諸侯害之, 大夫壅之 (Thái sử công tự tự 太史公自序) Đạo nhà Chu suy vi bị bỏ phế, Khổng Tử làm quan tư khấu nước Lỗ, bị các nước chư hầu hại ông, quan đại phu ngăn cản ông.
◇Trang Tử 莊子: Chi nhị trùng hựu hà tri 之二蟲又何知 (Tiêu dao du 逍遙遊) Hai giống trùng kia lại biết gì.

(Trợ) Dùng để nhấn mạnh.
◇Sử Kí 史記: Trướng hận cửu chi 悵恨久之 (Trần Thiệp thế gia 陳涉世家) Bùi ngùi một hồi lâu.

(Danh) Họ Chi.

chi, như "làm chi, hèn chi" (vhn)
giây, như "giây lát, giây phút" (btcn)
gì, như "cái gì" (btcn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1
1. [印度支那] ấn độ chi na 2. [地支] địa chi 3. [干支] can chi 4. [支度] chi độ 5. [支隊] chi đội 6. [支店] chi điếm 7. [支給] chi cấp 8. [支用] chi dụng 9. [支解] chi giải 10. [支路] chi lộ 11. [支流] chi lưu 12. [支離] chi li 13. [支那] chi na 14. [支吾] chi ngô 15. [支配] chi phối 16. [支派] chi phái 17. [支分] chi phân 18. [支費] chi phí 19. [支付] chi phó 20. [支票] chi phiếu 21. [支子] chi tử 22. [支屬] chi thuộc 23. [支銷] chi tiêu 24. [支持] chi trì;

支 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 支

(Danh) Cành.
§ Thông chi 枝.

(Danh) Tránh, nhánh, bộ phận.
◎Như: bàng chi 旁支 nhánh phụ, phân chi 分支 phân nhánh.

(Danh) Chân tay.
§ Thông chi 肢.

(Danh) Nói tắt của địa chi 地支: tí, sửu, dần, mão, thìn, tị, ngọ, vị (mùi), thân, dậu, tuất, hợi 子, 丑, 寅, 卯, 辰, 巳, 午, 未, 申, 酉, 戌, 亥 gọi là mười hai chi, cũng gọi là mười hai địa chi.

(Danh) Lượng từ. (1) Đơn vị đội ngũ: cánh, đạo.
◎Như: nhất chi quân đội 一支軍隊 một cánh quân. (2) Đơn vị ca khúc, nhạc khúc.
◎Như: lưỡng chi ca khúc 兩支歌曲. (3) Đơn vị the, lụa, bông. (4) Đơn vị cường độ ánh sáng (watt).
◎Như: tứ thập chi quang 四十支光 bốn mươi watt.

(Danh) Họ Chi.

(Động) Chống, đỡ, giữ.
◎Như: lưỡng thủ chi trước yêu 兩手支著腰 hai tay chống nạnh.

(Động) Chịu đựng.
◎Như: đông chi bất trụ 疼支不住 đau không chịu đựng được.

(Động) Tiêu ra.
◎Như: thu chi 收支 nhập vào và tiêu ra.

(Động) Lãnh (tiền, lương bổng).
◎Như: tiên chi liễu nhất cá nguyệt đích tân thủy 先支了一個月的薪水 lãnh trước một tháng lương.
◇Phù sanh lục kí 浮生六記: Thập nguyệt diểu, thủy chi San Tả liêm bổng 十月杪, 始支山左廉俸 (Khảm kha kí sầu 坎坷記愁) Cuối tháng mười, mới lãnh lương bổng ở Sơn Đông.

(Động) Điều khiển, sai khiến.
◎Như: chi phối 支配 phân chia sắp xếp, bả tha chi tẩu liễu 把他支走 đuổi nó đi chỗ khác.

(Tính) Từ một tổng thể chia ra thành (bộ phận, nhánh, nhành).
◎Như: chi điếm 支店 chi nhánh, chi lưu 支流 dòng nhánh.

chi, như "chi ly" (vhn)
chề, như "nặng chề chề" (btcn)
xê, như "xê dịch, xê ra" (btcn)
chia, như "phân chia, chia chác, chia rẽ; chia tay; phép chia" (gdhn)
giê, như "Giê-su (tên Đức Jesus)" (gdhn)
xài, như "ăn xài, tiêu xại; xơ xài" (gdhn)

Pinyin: shi4, zhi1, jing1;
Việt bính: si6 zi1;

氏 thị, chi

Nghĩa Trung Việt của từ 氏

(Danh) Họ, ngành họ.

(Danh) Thời xưa, tên nhân vật, triều đại hoặc nước đều đệm chữ thị ở sau.
◎Như: Phục Hi thị 伏羲氏, Thần Nông thị 神農氏, Cát Thiên thị 葛天氏, Hữu Hỗ thị 有扈氏.

(Danh) Xưng hiệu của chi hệ của dân tộc thiểu số thời xưa.
◎Như: tộc Tiên Ti 鮮卑 có Mộ Dong thị 慕容氏, Thác Bạt thị 拓跋氏, Vũ Văn thị 宇文氏.

(Danh) Tiếng tôn xưng người chuyên học danh tiếng.
◎Như: Xuân Thu Tả thị truyện 春秋左氏傳, Đoạn thị Thuyết văn giải tự chú 段氏說文解字注.

(Danh) Ngày xưa xưng hô đàn bà, lấy họ cha hoặc chồng thêm thị ở sau.
◎Như: Trương thị 張氏, Vương thị 王氏, Trần Lâm thị 陳林氏, Tôn Lí thị 孫李氏.

(Danh) Ngày xưa, tên quan tước, thêm thị ở sau để xưng hô.
◎Như: Chức Phương thị 職方氏, Thái Sử thị 太史氏.

(Danh) Đối với người thân tôn xưng, thêm thị ở sau xưng vị của người đó.
◎Như: mẫu thị 母氏, cữu thị 舅氏, trọng thị 仲氏.

(Danh) Học phái.
◎Như: Lão thị 老氏, Thích thị 釋氏.Một âm là chi.

(Danh) Vợ vua nước Hung Nô 匈奴 gọi là Yên Chi 閼氏, ở Tây Vực có nước Đại Nguyệt Chi 大月氏, Tiểu Nguyệt Chi 小月氏.
thị, như "vô danh thị" (vhn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1 zi6;

卮 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 卮

(Danh) Ấm, nậm, chén đựng rượu (thời xưa).
◇Sử Kí 史記: Bái Công phụng chi tửu vi thọ 沛公奉卮酒為壽 (Hạng Vũ bổn kỉ 項羽本紀) Bái Công nâng chén chúc thọ.

(Danh) Lượng từ: đồ đong rượu có ghi đơn vị dung lượng chất lỏng (thời xưa). Tương đương với bôi 杯.
◇Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: Quan nhân cảm phu nhân thịnh tình, đặc bị nhất chi tửu tạ phu nhân 官人感夫人盛情, 特備一卮酒謝夫人 (Quyển lục) Quan nhân cảm kích thịnh tình của phu nhân, riêng để sẵn một chi rượu để cảm tạ phu nhân.

(Danh) Một loài cây mọc dại, màu đỏ tía, có thể dùng làm phấn trang điểm.
§ Cũng viết là 巵.
chi, như "chi (bình rượu ngày xưa)" (gdhn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1
1. [芝蘭] chi lan 2. [芝蘭玉樹] chi lan ngọc thụ 3. [芝麻] chi ma 4. [芝室] chi thất 5. [陳穀子爛芝麻] trần cốc tử lạn chi ma;

芝 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 芝

(Danh) Một loài cỏ như nấm, mọc kí sinh ở rễ cây khô, có nhiều loại xanh, đỏ, vàng, trắng, có thể dùng làm thuốc. Người xưa cho là cỏ báo điềm lành.

(Danh) Linh chi 靈芝 loài cỏ như nấm, cán cao, tán xòe có nhiều lỗ, trắng hoặc vàng nhạt. Người xưa cho linh chi là cỏ tiên, ăn vô giữ được trẻ mãi không già. Còn gọi tên là hi di 希夷.
chi, như "chi ma (mè vừng); Chi ca go (phiên âm Chicago)" (vhn)

Pinyin: zhi1, zi1;
Việt bính: zi1
1. [咯吱] khách chi;

吱 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 吱

(Trạng thanh) Tiếng kêu của con vật nhỏ hoặc tiếng nhỏ mà sắc nhọn.
◎Như: tiểu tùng thử tại thụ thượng chi chi đích khiếu 小松鼠在樹上吱吱的叫 con sóc trên cây kêu chít chít.

chê, như "chê bai, chê cười; chán chê" (vhn)
chi, như "chi (tiếng cửa kẹt mở)" (btcn)
chế, như "chế giễu" (gdhn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1;

巵 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 巵

Tục dùng như chữ chi 卮.
chi, như "chi (bình rượu ngày xưa)" (gdhn)

Pinyin: zhi1, qi2;
Việt bính: kei4 zi1
1. [本枝] bổn chi 2. [枝葉] chi diệp 3. [枝水] chi thủy 4. [枝棲] chi thê 5. [枝節] chi tiết 6. [枝指] kì chỉ;

枝 chi, kì

Nghĩa Trung Việt của từ 枝

(Danh) Cành, nhánh cây.
◎Như: nộn chi 嫩枝 cành non.

(Danh) Phàm cái gì do một thể mà chia ra đều gọi là chi.
◎Như: kim chi ngọc diệp 金枝玉葉 cành vàng lá ngọc (các họ nhà vua).

(Danh) Chỉ chung hai tay và hai chân.
§ Thông chi 肢.
◇Trang Tử 莊子: Đọa chi thể, truất thông minh, li hình khứ trí 墮枝體, 黜聰明, 離形去知 (Đại tông sư 大宗師) Buông tứ chi, bỏ thông minh, lìa hình thể, vất trí tuệ.

(Danh) Lượng từ (đơn vị dùng cho những vật hình dài): cây, nhành, chiếc, cái, v.v.
◎Như: nhất chi hoa 一枝花 một nhành hoa, tam chi mao bút 三枝毛筆 ba cây bút lông.

(Danh) Họ Chi.

(Tính) Tán loạn, không nhất trí.
◇Dịch Kinh 易經: Trung tâm nghi giả, kì từ chi 中心疑者, 其辭枝 (Hệ từ hạ 繫辭下) Trong lòng nghi ngờ thì lời nói lung tung.Một âm là kì.

(Danh) Ngón tay hoặc ngón chân mọc thừa.
§ Thông kì 跂.
◎Như: kì chỉ 枝指 ngón tay mọc trạnh ra.

chi, như "chi (cành nhánh của cây)" (vhn)
che, như "che chở" (gdhn)

Pinyin: zhi1, shi4;
Việt bính: zi1
1. [肢骨] chi cốt 2. [下肢] hạ chi 3. [上肢] thượng chi;

肢 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 肢

(Danh) Chân tay người, chân giống thú, chân cánh giống chim đều gọi là chi.
◇Tây du kí 西遊記: Nhất cá thạch hầu, ngũ quan câu bị, tứ chi giai toàn 一個石猴, 五官俱備, 四肢皆全 (Đệ nhất hồi) Một con khỉ đá, có đủ ngũ quan, chân tay.

(Danh) Sống lưng.
chi, như "tứ chi" (vhn)

Biến thể phồn thể: 梔;
Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1;

栀 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 栀

Giản thể của chữ 梔.
chi (gdhn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1
1. [祗奉] chi phụng 2. [祗承] chi thừa;

祗 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 祗

(Động) Kính, tôn kính.
◇Thi Kinh 詩經: Thượng đế thị chi 上帝是祗 (Thương tụng 商頌, Trường phát 長髮) Thượng đế được tôn kính.

(Phó) Thích, hợp, vừa.
§ Cũng như thích 適, kháp 恰, chánh 正.

(Phó) Chỉ, như thế thôi.
§ Cũng như cận 僅, chỉ 只.
◇Trương Nhược Hư 張若虛: Nhân sinh đại đại vô cùng dĩ, Giang nguyệt niên niên chi tương tự 人生代代無窮已, 江月年年祗相似 (Xuân giang hoa nguyệt dạ 春江花月夜) Đời người ta đời này sang đời khác không cùng tận, (nhưng) Mặt trăng trên sông năm này sang năm khác cũng vẫn như nhau.

(Danh) Thần đất.
§ Dùng như kì 祇.

Pinyin: zhi1, zhi3;
Việt bính: zi1
1. [皮脂] bì chi 2. [脂膏] chi cao 3. [脂腴] chi du 4. [脂麻] chi ma 5. [脂粉] chi phấn 6. [脂肪] chi phương 7. [凝脂] ngưng chi;

脂 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 脂

(Danh) Chất dầu mỡ của động vật hay thực vật.
◎Như: tùng chi 松脂 dầu thông.

(Danh) Viết tắt của yên chi 胭脂 dầu sáp dùng để trang sức.
§ Nguyên viết là 燕支. Có khi viết là 胭脂 hay 臙脂.
◎Như: chi phấn 脂粉 phấn sáp.

(Danh) Ví dụ tiền của.
◎Như: dân chi dân cao 民脂民膏 "dầu mỡ" của cải của dân.

(Danh) Họ Chi.

(Động) Bôi dầu mỡ cho trơn tru.
◇Thi Kinh 詩 經: Nhĩ chi cức hành, Hoàng chi nhĩ xa? 爾之亟行, 遑脂爾車 (Tiểu nhã 小雅, Hà nhân tư 何人斯) Ngươi đi vội vàng, Sao lại rảnh rang vô dầu mỡ cho xe của ngươi?

chi, như "chi phòng (mỡ)" (gdhn)
chỉ, như "chỉ phòng (mỡ); yên chỉ (sáp bôi)" (gdhn)

Biến thể giản thể: 栀;
Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1;

梔 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 梔

(Danh) Cây dành dành, hột nó là chi tử 梔子 dùng để nhuộm và làm thuốc.
§ Còn gọi là sơn chi 山梔.
chi (gdhn)

Pinyin: zhi1;
Việt bính: zi1;

搘 chi

Nghĩa Trung Việt của từ 搘

(Động) Chống đỡ.
chi (gdhn)