Từ: yên có ý nghĩa gì?

Pinyin: an1, yao1, yao4;
Việt bính: ngon1 on1
1. [安穩] an ổn 2. [安慰] an ủy 3. [安得] an đắc 4. [安定] an định 5. [安堵] an đổ 6. [安邦] an bang 7. [安貧] an bần 8. [安貧樂道] an bần lạc đạo 9. [安排] an bài 10. [安邊] an biên 11. [安居樂業] an cư lạc nghiệp 12. [安枕] an chẩm 13. [安逸] an dật 14. [安民] an dân 15. [安家] an gia 16. [安好] an hảo 17. [安樂] an lạc 18. [安命] an mệnh 19. [安眠藥] an miên dược 20. [安能] an năng 21. [安危] an nguy 22. [安閒] an nhàn 23. [安人] an nhân 24. [安然] an nhiên 25. [安寧] an ninh 26. [安分] an phận 27. [安分守己] an phận thủ kỉ 28. [安撫] an phủ 29. [安在] an tại 30. [安坐] an tọa 31. [安素] an tố 32. [安息] an tức 33. [安葬] an táng 34. [安心] an tâm 35. [安宿] an túc 36. [安静] an tĩnh 37. [安神] an thần 38. [安土] an thổ 39. [安身] an thân 40. [安適] an thích 41. [安舒] an thư 42. [安常] an thường 43. [安禪] an thiền 44. [安全] an toàn 45. [安宅] an trạch 46. [安置] an trí 47. [安知] an tri 48. [安處] an xử 49. [保安] bảo an 50. [平安] bình an 51. [苟安] cẩu an 52. [公安] công an 53. [居安思危] cư an tư nguy 54. [居無求安] cư vô cầu an 55. [招安] chiêu an;

安 an, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 安

(Danh) Sự yên ổn, hoàn cảnh thư thái, thích nghi.
◎Như: cư an tư nguy 居安思危 lúc ở yên nghĩ đến lúc nguy khốn, chuyển nguy vi an 轉危為安 chuyển nguy thành yên.
◇Luận Ngữ 論語: Quân tử thực vô cầu bão, cư vô cầu an 君子食無求飽, 居無求安 (Học nhi 學而) Người quân tử ăn không cầu được no thừa, ở không cần cho sướng thích.

(Danh) Gọi tắt của an phi tha mệnh 安非他命 amphetamine.
◎Như: hấp an 吸安 hút amphetamine.

(Danh) Lượng từ: gọi tắt của chữ an bồi 安培 am-pe (ampère, đơn vị đo cường độ dòng điện).

(Danh) Họ An.

(Tính) Yên, lặng, tĩnh.
◎Như: an ninh 安寧 an toàn, tọa lập bất an 坐立不安 đứng ngồi không yên.

(Tính) Ổn định, yên ổn.
◎Như: sanh hoạt an ổn 生活安穩 đời sống ổn định.

(Động) Làm cho ổn định.
◎Như: trừ bạo an lương 除暴安良 diệt bạo làm cho dân lành được ổn định, an phủ 安撫 phủ dụ cho yên, an ủy 安慰 yên ủi.

(Động) Bắc, lắp, thiết trí.
◎Như: an điện đăng 安電燈 lắp đèn điện.

(Động) Khép vào (tội).
◎Như: an tội danh 安罪名 khép vào tội.

(Động) Định, có ý làm.
◎Như: nhĩ an đích thị thập ma tâm? 你安的是什麼心 anh định làm cái gì đây? (nghĩa xấu).

(Động) Quen thuộc, thành tập quán.
◇Lã Thị Xuân Thu 呂氏春秋: Chu xa chi thủy kiến dã, tam thế nhiên hậu an chi 舟車之始見也, 三世然後安之 (Tiên thức lãm 先識覽) Thuyền xe mới đầu thấy vậy, ba đời sau mới thành quen thuộc.

(Phó) Há, há sao. Cũng như khởi 豈.
◎Như: an năng như thử 安能如此 há được như thế sao?

(Đại) Sao, sao vậy, đâu.
◎Như: ngô tương an ngưỡng 吾將安仰 ta hầu ngưỡng vọng vào đâu, nhi kim an tại 而今安在 mà nay còn ở đâu?
◇Tô Mạn Thù 蘇曼殊: Kim tịch nguyệt hoa như thủy, an tri minh tịch bất hắc vân ái đãi da 今夕月華如水, 安知明夕不黑雲靉靆耶 (Đoạn hồng linh nhạn kí 斷鴻零雁記) Đêm nay trăng hoa như nước, biết đâu đêm mai mây đen lại chẳng kéo về mù mịt?(Liên) Bèn, do vậy, bởi thế.
◇Tuân Tử 荀子: Ủy nhiên thành văn, dĩ thị chi thiên hạ, nhi bạo quốc an tự hóa hĩ 委然成文, 以示之天下, 而暴國安自化矣 (Trọng Ni 仲尼) Uyển chuyển thành văn, để báo cho thiên hạ biết, do đó mà nước tàn bạo tự cảm hóa vậy.
§ Ghi chú: Còn đọc là yên.

an, như "an cư lạc nghiệp" (vhn)
yên, như "ngồi yên" (btcn)

Pinyin: yin1, yan1;
Việt bính: jan1
1. [洇潤] yên nhuận;

洇 nhân, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 洇

(Danh) Tên sông.

(Danh) Chỉ nước chảy.

(Động) Chảy lan ra, thấm ướt.Một âm là yên.

(Động) Mai một, tiêu diệt.
nhân, như "nhân một (mai một)" (gdhn)

Biến thể phồn thể: 煙;
Pinyin: yan1, yin1;
Việt bính: jin1;

烟 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 烟

Cũng như chữ yên 煙.Giản thể của chữ 煙.
yên, như "yên tử (bồ hóng); yên hoa (hút thuốc phiện; chơi gái); vân yên (sương mù)" (gdhn)

Pinyin: yan1, kua3;
Việt bính: jin1;

胭 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 胭

(Danh) Yên chi 胭脂 phấn, đàn bà xoa lên má, lên môi để trang sức.
§ Nguyên viết là 燕支. Có khi viết là 燕脂 hay 臙脂. Tục gọi tắt là chi 脂.
◎Như: chi phấn 脂粉 phấn sáp.
§ Thông yết 咽.

nhân, như "nhân bánh" (vhn)
yên, như "yên chi (son bôi môi)" (gdhn)

Pinyin: yan1, yi2;
Việt bính: jin1 jin4
1. [割雞焉用牛刀] cát kê yên dụng ngưu đao;

焉 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 焉

(Đại) Chỉ thị đại danh từ: đó, ở đó, vào đó.
◎Như: tâm bất tại yên 心不在焉 tâm hồn ở những đâu đâu.
◇Luận Ngữ 論語: Chúng ố chi, tất sát yên; chúng hiếu chi, tất sát yên 眾惡之, 必察焉; 眾好之, 必察焉 (Vệ Linh Công 衛靈公) Chúng ghét người đó, ắt phải xem xét ở đó (có thật đáng ghét không); chúng ưa người đó, ắt phải xem xét ở đó (có thật đáng ưa không).

(Đại) Nghi vấn đại danh từ: ở đâu, nơi nào?
◇Liệt Tử 列子: Thả yên trí thổ thạch? 且焉置土石 (Thang vấn 湯問) Hơn nữa, đất đá để vào đâu?

(Phó) Sao mà, há.
◎Như: tái ông thất mã, yên tri phi phúc 塞翁失馬, 焉知非福 ông già ở đồn ải mất ngựa, há chẳng phải là điều may.
◇Luận Ngữ 論語: Vị năng sự nhân, yên năng sự quỷ? 未能事人, 焉能事鬼 (Tiên tiến 先進) Chưa biết đạo thờ người, sao biết được đạo thờ quỷ thần?(Liên) Mới, thì mới (biểu thị hậu quả).
§ Tương đương với nãi 乃, tựu 就.
◇Mặc Tử 墨子: Tất tri loạn chi sở tự khởi, yên năng trị chi 必知亂之所自起, 焉能治之(Kiêm ái thượng 兼愛上) Phải biết rõ chỗ sinh ra loạn, thì mới có thể trị được.

(Trợ) Từ ngữ khí. Đặt cuối câu: (1) Biểu thị khẳng định.
§ Tương đương với dã 也, hĩ 矣.
◇Luận Ngữ 論語: Khoan tắc đắc chúng, tín tắc nhân nhậm yên 寬則得眾, 信則人任焉 (Dương Hóa 陽貨) Độ lượng thì được lòng mọi người, thành tín thì được người ta tín nhiệm. (2) Biểu thị nghi vấn.
§ Tương đương với da 耶, ni 呢.
◇Mạnh Tử 孟子: Vương nhược ẩn kì vô tội nhi tựu tử địa, tắc ngưu dương hà trạch yên? 王若隱其無罪而就死地, 則牛羊何擇焉 (Lương Huệ Vương chương cú thượng 梁惠王章句上) Nếu vua thương xót con vật vô tội mà phải chết, thì sao lại chọn giữa bò và cừu? (3) Biểu thị cảm thán.
◇Sử Kí 史記: Sử kì trung vô khả dục giả, tuy vô thạch quách, hựu hà thích yên! 使其中無可欲者, 雖無石槨, 又何戚焉 (Trương Thích Chi truyện 張釋之傳) Nếu ở trong không có gì người ta có thể tham muốn, thì dù không có quách bằng đá, cũng không có gì phải lo!

(Trợ) Đặt sau hình dung từ hay phó từ: biểu thị trạng thái.
◇Luận Ngữ 論語: Ngưỡng chi di cao, toàn chi di kiên, chiêm chi tại tiền, hốt yên tại hậu 仰之彌高, 鑽之彌堅, 瞻之在前, 忽焉在後 (Tử Hãn 子罕) Đạo (của Khổng Tử) càng ngửng lên trông càng thấy cao, càng đục càng thấy cứng, mới thấy ở trước mặt, bỗng hiện ở sau lưng.

vờn, như "chờn vờn" (vhn)
yên, như "tất yên (liền sau đó); tha tâm thất tại yên(tâm trí ở đâu đâu)" (btcn)

Pinyin: yan1, yu1, yu4;
Việt bính: jin1;

菸 ư, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 菸

(Tính) Héo, úa.Một âm là yên.

(Danh) Cây thuốc lá (Nicotiana glauca).
yên, như "yên tử (bồ hóng); yên hoa (hút thuốc phiện; chơi gái); vân yên (sương mù)" (gdhn)

Biến thể phồn thể: 閼;
Pinyin: e4, yan1, yu4;
Việt bính: aat1 aat3 jin1;

阏 át, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 阏

Giản thể của chữ 閼.

Pinyin: yin1, yan1;
Việt bính: jan1 jin1;

湮 nhân, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 湮

(Động) Mai một, chìm mất.
◎Như: nhân một 湮沒 mai một, chôn vùi.
◇Nguyễn Du 阮攸: Cựu đài nhân một thảo li li 舊臺湮沒草離離 (Quản Trọng Tam Quy đài 管仲三歸臺) Đài cũ chìm lấp, cỏ mọc tua tủa.

(Động) Ứ tắc, lấp.
§ Thông nhân 堙.
◇Trang Tử 莊子: Tích Vũ chi nhân hồng thủy, quyết giang hà nhi thông tứ di cửu châu dã 昔禹之湮洪水, 決江河而通四夷九州也 (Thiên hạ 天下) Xưa vua Vũ lấp lụt (trị thủy), khơi tháo sông rạch cho thông suốt với bốn rợ, chín châu.

(Tính) Xa cách lâu.
§ Ghi chú: Còn đọc là yên.
yên, như "yên một (bị quên), yên diệt (cố quên)" (gdhn)

Biến thể giản thể: 烟;
Pinyin: yan1;
Việt bính: jin1
1. [禁煙] cấm yên 2. [一道煙] nhất đạo yên;

煙 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 煙

(Danh) Khói (vật chất đốt cháy sinh ra).
◎Như: xuy yên 炊煙 thổi khói.
◇Vương Duy 王維: Đại mạc cô yên trực, Trường hà lạc nhật viên 大漠孤煙直, 長河落日圓 (Sử chí tắc thượng 使至塞上) Sa mạc sợi khói thẳng đơn chiếc, Sông dài mặt trời tròn lặn.

(Danh) Hơi nước, sương móc (chất hơi từ sông núi bốc lên).
◎Như: vân yên 雲煙 mây mờ, yên vụ 煙霧 mù mịt.
◇Thôi Hiệu 崔顥: Nhật mộ hương quan hà xứ thị, Yên ba giang thượng sử nhân sầu 日暮鄉關何處是, 煙波江上使人愁 (Hoàng hạc lâu 黄鶴樓) Trời tối, quê nhà nơi đâu? Trên sông khói sóng khiến người buồn.
§ Tản Đà dịch thơ: Quê hương khuất bóng hoàng hôn, Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.

(Danh) Cây thuốc lá.
§ Thông 菸.
◎Như: chủng yên 種煙.

(Danh) Thuốc hút, thuốc lá.
§ Thông 菸.
◎Như: lao yên 牢煙 thuốc lào, hấp yên 吸煙 hút thuốc.

(Danh) Đặc chỉ thuốc phiện.
◎Như: yên thổ 煙土 nha phiến chưa luyện, đại yên 大煙 khói thuốc phiện.
◇Tôn Vân Đảo 孫雲燾: Hấp yên đích nhân tiệm tiệm tăng đa, ư thị chủng thực nha phiến đích thổ địa diện tích nhất thiên thiên đích quảng khoát khởi lai 吸煙的人漸漸增多, 於是種植鴉片的土地面積一天天的廣闊起來 (Yên tửu trà dữ nhân sanh 煙酒茶與人生, Nha phiến 鴉片).

(Danh) Nhọ nồi, than muội.
◎Như: du yên 油煙 chất dầu đen, dùng để chế ra mực được.

(Danh) Chỉ mực (dùng để viết hoặc vẽ).

(Tính) Mĩ miều, xinh xắn.
◎Như: yên thái 煙態 dáng mĩ miều.
yên, như "yên tử (bồ hóng); yên hoa (hút thuốc phiện; chơi gái); vân yên (sương mù); hấp yên (hút thuốc)" (vhn)

Pinyin: yan1;
Việt bính: jin1;

鄢 yên, yển

Nghĩa Trung Việt của từ 鄢

(Danh) Tên đất nước Trịnh 鄭 ngày xưa, thời Xuân Thu 春秋.
§ Cũng đọc là yển.
◇Nguyễn Du 阮攸: Yên, Dĩnh thành trung lai hà vi? 鄢郢城中來何爲 (Phản Chiêu hồn 反招魂) (Khuất Nguyên 屈原) Còn trở về thành Yên, thành Dĩnh làm gì?
yên, như "yên quốc (tên nước thời Xuân Thu)" (gdhn)

Pinyin: yan1;
Việt bính: jin1;

嫣 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 嫣

(Tính) Đẹp, diễm lệ.
◇Phùng Diên Tị 馮延巳: Nhật tà liễu ám hoa yên 日斜柳暗花嫣 (Xuân sắc từ 春色詞) Mặt trời tà liễu tối hoa đẹp.

(Tính) Yên nhiên 嫣然 xinh đẹp, thường chỉ vẻ tươi cười.
◇Phù sanh lục kí 浮生六記: Tương thị yên nhiên 相視嫣然 (Khuê phòng kí lạc 閨房記樂) Nhìn nhau mỉm cười.
yên, như "yên hồng (tươi, đẹp)" (gdhn)

Pinyin: an1;
Việt bính: on1
1. [鞍袍] an bào 2. [鞍銜] an hàm 3. [鞍馬] an mã 4. [征鞍] chinh an;

鞍 an, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 鞍

(Danh) Yên ngựa.
◇Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: Huyền Đức đại kinh, cổn an hạ mã, vấn kì duyên cố 玄德大驚, 滾鞍下馬, 問其緣故 (Đệ nhất hồi 第一回) Huyền Đức kinh hãi, rời yên xuống ngựa, hỏi nguyên cớ.

(Danh) Tên đất thời Xuân Thu, nay ở vào tỉnh Sơn Đông.

yên, như "yên ngựa" (vhn)
an, như "an (yên ngựa)" (btcn)

Pinyin: yan4, yan1;
Việt bính: jin1 jin3
1. [白燕] bạch yến 2. [勞燕分飛] lao yến phân phi;

燕 yến, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 燕

(Danh) Chim én.
§ Tục gọi là yến tử 燕子 hay ô y 烏衣.
◇Lưu Vũ Tích 劉禹錫: Cựu thời Vương Tạ đường tiền yến, Phi nhập tầm thường bách tính gia 舊時王謝堂前燕, 飛入尋常百姓家 (Ô Y hạng 烏衣巷) Chim én nơi lâu đài họ Vương, họ Tạ ngày trước, Nay bay vào nhà dân thường.

(Động) Yên nghỉ.
◎Như: yến tức 燕息 nghỉ ngơi, yến cư 燕居 ở yên.

(Động) Vui họp uống rượu.
§ Thông yên 讌, yến 宴.
◎Như: yến ẩm 燕飲 uống rượu.

(Tính) Quen, nhờn.
◎Như: yến kiến 燕見 yết kiến riêng.
◇Lễ Kí 禮記: Yến bằng nghịch kì sư 燕朋逆其師 (Học kí 學記) Bạn bè suồng sã khinh nhờn, ngỗ nghịch với thầy.Một âm là yên.

(Danh) Nước Yên, đất Yên.

(Danh) Họ Yên.

én, như "chim én" (vhn)
yến, như "yến anh" (btcn)
yên, như "yên quốc (tên nước thời Xuân Thu)" (gdhn)

Biến thể giản thể: 阏;
Pinyin: e4, yan1, yu4, ye4;
Việt bính: aat1 aat3 jin1;

閼 át, yên

Nghĩa Trung Việt của từ 閼

(Động) Chẹn, lấp, bưng bít.
◇Liệt Tử 列子: Phù nhĩ chi sở dục văn giả âm thanh, nhi bất đắc thính, vị chi át thông 夫耳之所欲聞者音聲, 而不得聽, 謂之閼聰 (Dương Chu 楊朱) Tai muốn nghe âm thanh, mà nghe không được, là vì thích giác bị bưng bít.Một âm là yên.

(Danh) Yên Chi 閼氏 tên hiệu vợ chính của vua Hung Nô 匈奴, thời Hán.

Pinyin: yan1;
Việt bính: jin1;

臙 yên

Nghĩa Trung Việt của từ 臙

Cũng như chữ yên 胭.
yên, như "yên chi (son bôi môi)" (gdhn)